TÜRKİYE’ DE İKAMET (OTURUM) VE ÇALIŞMA İZNİ

1. Giriş

Türkiye, coğrafi konumu, ekonomik potansiyeli ve kültürel çeşitliliği nedeniyle her yıl binlerce yabancıyı kendine çeken bir ülkedir. Hem yaşamak hem de çalışmak isteyen yabancılar için Türkiye, önemli fırsatlar sunarken, belirli hukuki prosedürleri de beraberinde getirmektedir. Türkiye’de oturum izni almak, uzun süreli kalış ve yasal statü açısından zorunlu bir süreçtir. Aynı şekilde, çalışma izni olmadan Türkiye’de bir işte çalışmak yasal olmadığı gibi, işverenler açısından da ciddi yaptırımlar içermektedir.

Türkiye’de yabancıların ikamet ve çalışma izinleri, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında düzenlenmektedir. Bu mevzuatlar, yabancıların ülkedeki yasal statülerini belirleyerek, hangi koşullarda ikamet ve çalışma izni alabileceklerini detaylandırmaktadır.

Bu yazıda, Türkiye’de oturum ve çalışma izinlerinin kapsamı, izin türleri, başvuru prosedürleri, kimlerin hangi izne başvurabileceği, sık karşılaşılan sorunlar ve başvuruların olumlu sonuçlanması için dikkat edilmesi gereken hususlar detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

2. Türkiye’de Yabancıların İkamet İzni (YUKK m.30)

Yabancıların Türkiye’de uzun süreli kalabilmesi için belli bir ikamet iznine sahip olmaları gerekmektedir. İkamet izni, İçişleri Bakanlığı’na bağlı İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından verilir ve yabancının Türkiye’de hangi statüde bulunacağına göre farklı türleri bulunmaktadır. Türkiye’de ikamet izni almak isteyen yabancılar, başvurularını e-ikamet sistemi üzerinden online olarak yapabilirler ve başvurularını tamamladıktan sonra belirlenen tarihte İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne şahsen başvuruda bulunmaları gerekmektedir.

İkamet izni başvurularında temel olarak pasaport, biyometrik fotoğraf, adres bilgileri, mali yeterlilik beyanı gibi belgeler talep edilmektedir. Başvuru sahibi, kalış amacına ve durumuna uygun bir ikamet izni türüne başvurmalıdır. Türkiye’de yabancıların kalabileceği ikamet izinleri 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. İkamet izinleri; kısa dönem ikamet izni, aile ikamet izni, öğrenci ikamet izni, uzun dönem ikamet izni, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni olmak üzere altı başlık altında toplanmaktadır.

2.1. Kısa Dönem İkamet İzni (YUKK m.31)

Kısa dönem ikamet izni, belirli bir amaca yönelik olarak verilir ve genellikle bir yıla kadar geçerli olur. İkamet izni süresi, başvuru sahibinin durumuna göre uzatılabilir. Turistik amaçlarla, ticari bağlantılar kurmak, bilimsel araştırmalar yapmak veya eğitim programlarına katılmak gibi çeşitli nedenlerle alınabilir. Aynı zamanda yatırımcılar, ticari faaliyetlerde bulunanlar veya sağlık tedavisi görecek kişiler de bu kapsamda değerlendirilebilir. Kısa dönem ikamet izni, Türkiye’de süresiz oturum hakkı sağlamamakla birlikte, belirlenen süre boyunca ülkede yasal olarak kalma imkânı sunar.

2.2 Aile İkamet İzni (YUKK m.34)

Aile ikamet izni, Türkiye’de bulunan destekleyicinin yabancı eşine veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına verilen bir oturma iznidir. Destekleyici, Türk vatandaşı, ikamet izni sahibi, mülteci veya ikincil koruma statüsünde olabilir. Bu izin, en fazla iki yıllık sürelerle verilir ve destekleyicinin ikamet süresini aşamaz. Aile ikamet izni ile 18 yaş altındaki çocuklar Türkiye’de ilk ve ortaöğretim eğitimi alabilir. İki yıl boyunca bu izinle kalanlar, 18 yaşını tamamladıktan sonra kısa dönem ikamet iznine başvurabilir. Evliliğin sona ermesi hâlinde, en az iki yıl boyunca aile ikamet izni almış olan yabancı eş, kısa dönem ikamet iznine geçiş yapabilir. Aile içi şiddet mağdurları için bu süre şartı aranmaz. Evliliğin yalnızca oturma izni almak amacıyla yapıldığının tespiti hâlinde izin iptal edilir. Son bir yıl içinde 180 günden fazla yurt dışında bulunan kişilerin aile ikamet izni sona erdirilebilir. Belirlenen koşulları sağlayan yabancılar, aile ikamet izni kapsamında Türkiye’de ikamet edebilir.

2.3 Öğrenci İkamet İzni (YUKK m.38)

Öğrenci ikamet izni, Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi alacak yabancılara verilir. İlk ve ortaöğretim seviyesinde öğrenim görecek yabancılara ise masrafları karşılanıyorsa ve yasal temsilcilerinin izni varsa, birer yıllık sürelerle bu izin verilebilir. Öğrenci ikamet izni, öğrencinin ailesine veya yakınlarına ikamet hakkı sağlamaz. Eğitim süresi bir yıldan kısa olan öğrencilerin ikamet izni de öğrenim süresini aşamaz. Türkiye’ye kamu kurumları aracılığıyla gelen yabancılara, eğitimleri boyunca ikamet izni tanınabilir. Öğrenci ikamet izni alabilmek için gerekli belgeler sunulmalı, yasal engel bulunmamalı ve adres bilgileri verilmelidir. Eğitimine devam edemeyen, izni amacına aykırı kullanan veya Türkiye’ye giriş yasağı bulunan kişilerin izni iptal edilir. Örgün eğitim gören ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izni almak şartıyla çalışabilir. Ancak ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı, eğitimlerinin ilk yılından sonra başlar. Çalışma hakkına dair düzenlemeler ilgili bakanlıklar tarafından belirlenir.

2.4 Uzun Dönem İkamet İzni (YUKK m.42)

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de en az sekiz yıl kesintisiz olarak yasal ikamet iznine sahip olan ve belirli koşulları sağlayan yabancılara süresiz olarak verilen bir ikamet iznidir. Uzun dönem ikamet izni başvurusu yapabilmek için en az sekiz yıl boyunca kesintisiz olarak Türkiye’de ikamet etmiş olmak, mali olarak kendini geçindirebilecek durumda olmak ve geçerli bir sağlık sigortasına sahip olmak gibi şartlar aranmaktadır. Uzun dönem ikamet iznine sahip olan kişiler dışında Türk vatandaşlarına sağlanan birçok haktan yararlanabilirler.

2.5 İnsani İkamet İzni (YUKK m.46)

İnsani ikamet izni, belirli zorunlu durumlarda diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaksızın verilen geçici bir izindir. Çocuğun yüksek yararının söz konusu olduğu, sınır dışı edilmesi mümkün olmayan veya makul görülmeyen yabancılar bu izni alabilir. Sınır dışı kararı alınmamış veya yargı süreci devam eden yabancılara da insani ikamet izni verilebilir. İlk iltica ülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye gönderilme süreci devam eden kişiler bu izinden yararlanabilir. Ülke menfaatleri, kamu düzeni veya güvenliği nedeniyle Türkiye’de kalması gereken ancak başka bir ikamet izni alamayan yabancılara da tanınabilir. Olağanüstü durumlarda da bu izin verilebilir ve Bakanlıkça belirlenen sürelerle uzatılabilir. İnsani ikamet izni alan yabancılar, en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır. İzni gerektiren şartlar ortadan kalktığında valilikler tarafından iptal edilir ve uzatılmaz. Bu izin, tamamen istisnai ve geçici bir düzenleme olup, zorunluluk halleri dışında verilmez.

2.6 İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni (YUKK m.48)

İnsan ticareti mağduru olan yabancılar için özel olarak düzenlenen bu ikamet izni, mağdurların korunması ve rehabilitasyonu amacıyla verilmektedir. Bu iznin süresi altı ay ile sınırlıdır ve gerektiğinde uzatılabilir. Ancak bu süreler, hiçbir şekilde toplam üç yılı geçemez. İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancıların, kendi girişimleriyle suçun failleriyle yeniden bağ kurduklarının belirlendiği durumlarda ikamet izinleri iptal edilir.

2.7 İkamet İzninin Genel Şartları ve Talep Edilen Belgeler

Yabancıların Türkiye’de ikamet izni alabilmeleri için belirli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. Öncelikle, Türkiye’de yasal olarak bulunmaları ve giriş çıkış işlemlerinin uygun şekilde gerçekleştirilmiş olması şarttır. İkamet izni başvuru süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Başvuru Formunun Doldurulması: Başvurular, Göç İdaresi Başkanlığı’nın e-ikamet sistemi üzerinden online olarak gerçekleştirilir.

2. Gerekli Belgelerin Temin Edilecek Belgeler

Başvuru için temin edilmesi gereken belgeler genel olarak şunlardır:

• Geçerli bir pasaport veya pasaport yerine geçen belge
• Son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf
• Kalınacak adresin beyan edilmesi
• Sağlık sigortası
• Mali yeterliliği gösteren belgeler (banka hesap dökümü, maaş bordrosu vb.)

3. Randevu Alınması ve İl Göç İdaresi’ne Başvuru: E-ikamet sisteminden alınan randevu tarihinde, gerekli belgelerle birlikte ilgili İl Göç İdaresi’ne şahsen başvurulmalıdır.
4. Başvurunun Değerlendirilmesi ve Sonuçlanması: Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan değerlendirme sonucunda, başvurunun kabul edilip edilmediği belirlenir.
5. İkamet İzni Belgesinin Teslim Edilmesi: Başvurusu onaylanan yabancılar, belirlenen süre boyunca Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilirler.

3. Türkiye’de İş ve Çalışma İzni

Yabancıların Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesi için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında belirlenen çalışma izinlerini almaları gerekmektedir. Bu izin türleri aşağıdaki gibidir:

3.1 Süreli Çalışma İzni (UİK m.10/1)

Süreli çalışma izni, belirli bir işveren veya belirli bir iş kolunda çalışmak üzere verilen ve süresi belirli olan bir izindir. Başvurular, yurt içinde doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya başkonsolosluklarına yapılır. Başvurular, uluslararası işgücü politikasına göre değerlendirilir ve gerekli görüldüğünde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınır. Eksik bilgi veya belgelerin olması hâlinde, bu eksiklikler tamamlanıncaya kadar başvurunun değerlendirilmesi ertelenir.

3.2 Süresiz Çalışma İzni (UİK m.10/3)

Süresiz çalışma izni, Türkiye’de uzun dönem ikamet iznine sahip olan veya en az sekiz yıl yasal olarak çalışmış yabancılara verilir. Bu izin, belirli bir işverene bağlı olmaksızın Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı tanır. Süresiz çalışma izni başvuruları, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre değerlendirilir.

3.3 Bağımsız Çalışma İzni (UİK m.10/6)

Profesyonel meslek mensubu yabancılara, diğer kanunlarda belirtilen özel şartların sağlanması kaydıyla bağımsız çalışma izni verilebilir. Bağımsız çalışma izninin uluslararası işgücü politikası doğrultusunda değerlendirilmesinde, yabancının; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, yabancı şirket ortağı ise sermaye payı ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri doğrultusunda Bakanlıkça belirlenecek diğer hususlar dikkate alınır. Ayrıca, bağımsız çalışma izni başvurularında ilgili meslek kuruluşlarının görüşleri de alınabilir.

3.4 Turkuaz Kart Sistemi (UİK m.11)

Turkuaz Kart, eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi gibi kriterler göz önünde bulundurularak nitelikli yabancılara verilen bir izindir. İlk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir ve geçiş süresi sonunda süresiz hale getirilebilir. Turkuaz Kart sahibi yabancılar, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır. Ayrıca, Turkuaz Kart sahibi yabancının eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da ikamet izni yerine geçen belge verilir.

4. Başvuru Süreci

Türkiye’de oturum ve çalışma izni almak karmaşık bir süreçtir ve hatalı başvurular zaman kaybına neden olabilir. Bu nedenle, süreci daha önce başarıyla yürütmüş bir uzmandan destek almak, işlemlerinizin sorunsuz tamamlanmasını sağlayacaktır. İşlemlerinizin hızla ilerlemesi ve tüm evraklarınızın eksiksiz ve kanuna uygun şekilde hazırlanması için profesyonel destek almanız önerilir.

Başvuru süreci şu adımlardan oluşmaktadır:

1. Ön Değerlendirme: Mevcut durumunuz analiz edilerek hangi izin türüne uygun olduğunuz belirlenir.
2. Evrak Hazırlığı: Gerekli belgeler eksiksiz şekilde hazırlanır ve başvurunuzun tam olması sağlanır.
3. Başvurunun Yapılması: Online başvuru tamamlanır ve randevu alınır.
4. Randevu ve Görüşme: İlgili Göç İdaresi’ndeki randevuya gidilir ve hazırlanan evraklar sunulur.
5. Sonuçlandırma ve Takip: Göç İdaresi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde eksik veya ek evrak taleplerini taraflara veya vekiline bildirir. Talep edilen bu evrakların sunulmaması, başvurunun olumsuz sonuçlanmasına yol açabileceğinden, başvurunun takibi de başvurunun yapılması kadar önemlidir.

Başvuru sürecinde dikkatli ve titiz bir çalışma, olumlu sonuç alma şansınızı artıracaktır.

Oturum ve çalışma izinleriyle ilgili süreçler sık sık değişebilmekte, başvuru değerlendirme süreleri ve prosedürler farklılık gösterebilmektedir. Bununla birlikte, eksik veya hatalı yapılan başvurular reddedilme ihtimalini artırmakta, bu da hem zaman kaybına hem de maddi kayıplara neden olabilmektedir. Bu noktada, deneyimli bir hukuk uzmanıyla çalışmak büyük bir avantaj sağlar. Uzman desteği, sürecin hatasız yürütülmesini ve her aşamada en doğru adımların atılmasını mümkün kılar. Profesyonel hukuki destek almak, başvuruların yalnızca hızlı bir şekilde tamamlanmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda olası sorunların önüne geçilmesine de yardımcı olur. İlgili mevzuatlara hâkim bir uzman, başvurunun her aşamasında olası riskleri öngörebilir ve bu doğrultuda gerekli önlemleri alabilir. Tüm sürecin profesyonelce yürütülmesi, yabancıların Türkiye’de oturum ve çalışma izinlerini sorunsuz bir şekilde almasını ve yasal haklarını eksiksiz kullanmasını sağlar. Bu süreçte bilinçli hareket etmek, sürecin başarıyla sonuçlanmasını büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.

İkamet (Oturum) İzni ile İlgili En Çok Sorulan Sorular

• Oturum izni nedir?

Oturum izni, yabancıların Türkiye’de belirli bir süreyle yasal olarak ikamet etmelerini sağlayan resmi bir belgedir. Yabancıların ülkeye giriş amaçlarına göre farklı türleri bulunmaktadır.

• Türkiye’de oturum izni nasıl alınır?

Türkiye’de oturum izni almak için, ilgili Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’ne başvurulması gerekmektedir. Başvuru için gerekli belgeler eksiksiz bir şekilde hazırlanmalı ve başvuru online olarak yapılmalıdır.

• Oturum izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Oturum izni başvurusu genellikle 1-3 ay içinde sonuçlanır. Başvuru yapılan Göç İdaresi’ne bağlı olarak bu süre değişebilir.

• Türkiye’de oturum izni almak için hangi belgeler gereklidir?

Başvuru formu, pasaport fotokopisi, biyometrik fotoğraf, ikamet adresi belgesi gibi temel belgeler gereklidir. Hangi tür oturum izni başvurusu yapıldığına bağlı olarak ek belgeler istenebilir.

• Oturum izni süresi ne kadar?

Oturum izni türüne göre değişir. Her iznin süresi uzatılabilir.

• Aile oturum izni nasıl alınır?

Aile oturum izni, Türk vatandaşı ile evli yabancıların veya Türkiye’de oturum izni olan yabancıların eş ve çocukları için geçerlidir. Başvuru için evlilik belgesi ve aile üyelerinin pasaportları gereklidir.

• Öğrenci oturum izni nedir ve nasıl alınır?

Öğrenci oturum izni, Türkiye’de öğrenim gören yabancılara verilen izindir. Öğrenci belgesi, pasaport fotokopisi ve adres beyanı gibi belgelerle başvuru yapılır.

• Türkiye’de oturum izni alırken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Başvuru sırasında belgelerin eksiksiz ve doğru olması gerekmektedir. Ayrıca, başvurunun yapılacağı tarih ile ilgili yasal süreler ve başvuru türüne uygunluk önemlidir. Ayrıca, başvuruların güncel mevzuata uygun olması gerektiğini unutmamalıdır.

Çalışma İzni ile İlgili En Çok Sorulan Sorular

• Çalışma izni nedir?

Çalışma izni, yabancıların Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesi için gereken resmî belgedir. Çalışma izni almak, yabancının Türkiye’deki iş gücüne katılabilmesini sağlar.

• Türkiye’de çalışma izni nasıl alınır?

Çalışma izni için, işverenin başvurusuyla Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvuru yapılmalıdır. Başvuru sırasında yabancı işçinin çalışma şartlarını belirleyen belgeler gereklidir.

• Çalışma izni türleri nelerdir?

Çalışma izni türleri; süreli, süresiz, bağımsız ve turkuaz kart gibi farklı seçeneklerden oluşur. Süreli çalışma izni 1 yıl geçerli olup, uzatılabilir; süresiz izni ise uzun süreli ikamet iznine sahip olanlar için geçerlidir.

• Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Çalışma izni başvurusu genellikle 1-3 ay içinde sonuçlanır. Başvuru yoğunluğuna göre bu süre değişebilir. Başvuru sonuçları e-Devlet üzerinden takip edilebilir.

• Çalışma izni başvurusu için hangi belgeler gereklidir?

Başvuru için pasaport fotokopisi, biyometrik fotoğraf, iş sözleşmesi ve işverenin kimlik bilgileri gibi belgeler gereklidir. Ayrıca başvurulan işin detayları da önemli bir belgedir.

• Turkuaz Kart nedir?

Turkuaz Kart, yüksek nitelikli yabancı iş gücüne sahip kişilere verilen süresiz çalışma ve ikamet iznidir. Bu kart, iş gücü piyasasında önemli katkılarda bulunacak kişiler için verilmektedir.

• Yabancıların bağımsız çalışma izni nasıl alınır?

Bağımsız çalışma izni mesleki yeterlilikleri olan kişilere verilir. Başvuru, ilgili alandaki mesleki deneyim ve yeterlilikleri gösteren belgelerle yapılmalıdır.

• Çalışma izni reddedilirse ne yapılmalıdır?

Çalışma izni başvurusu reddedilirse, başvuru sahibinin itiraz ve idari dava hakkı vardır. Ayrıca, eksik belgeler veya hatalı başvuruların düzeltilmesiyle tekrar başvuru yapılabilir.